T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI ESKİŞEHİR İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ

Lületaşı İşletmeciliği - 2009

 
Unsurun Adı:
Lületaşı İşlemeciliği
 
Unsurun Bilinen Diğer Adları:
Eskişehir Taşı, Patal (Yerel deyim), Aktaş (Yerel deyim), Denizköpüğü (Yerel deyim), Sepiolite (Latince), Meerschaum (Almanca), Mořská pěna (Çekçe), Espuma de mar (Portekizce), Écume de mer (Fransızca), Sjöskum (İsveççe), Merenvaha (Fince), Sepiolita (İspanyolca)
 
Unsuru Uygulayan Grup, Topluluk ve Kişiler:
Lületaşı İmalat ve Alım Satım İşletmeleri (Eskişehir Saatçiler ve Lületaşçılar Odası Başkanlığı)
 
ADI  SOYADI                            ADRESİ  
Abdullah  ÖZDAMAR                 Beyazaltın Köyü 26564 ESK.
Abdülvahap  YUNAR                  M.Kozlubel Köyü 26564 ESK.
Ahmet  GÖVEM                          Paşa Mh. Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/20 ESK.
Ali   GÜLDER                              Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8 ESK.
Ali  ERDUĞAN                           Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8 ESK.
Battal   DÜLGER                         M.Kemal Paşa Mh. Uygunlar Sk. No:19 ESK.
Bekir   MİL                                  Mil Pipo Kutu İmali
Bektaş  DÜLGER                         Muttalip Cd. No:4/10 ESK.
Ekrem  AKTAŞ                            M.Kemal Paşa Mh. Cengiz Sk. No:7/A ESK.
Emren  EGE                                  Esentepe Mh. Ege Sk. No:57 ESK.
Ertuğrul   BARAN                         Eskişehir
Fatih  KÖKSAL                           Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/8 ESK.
Feyzullah  KAVAKLI                   Erenköy Mh. Bekan Sk. No:69 ESK.
Gönen   AKTAŞ                           Paşa Mh.Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/1 ESK.
Güler  ARDA                                Mamure Mh. Yüceler Sk. No:33/3 ESK.
Hüseyin   ANDİÇ                         Merkez Sepetçi Köyü 26564 ESK.
İbrahim   YAVUZ                        Orhangazi Mh. Gönül Sk. No:7 ESK.
İsmail  AYAN                              Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/9 ESK.
İsmail  KAVLAK                         Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/5 ESK.
İzzet  KIRKAYA                         Paşa Mh.Kocamüftü Sk. No:2/C ESK.
Kemal  UYAN                             Merkez Kozlubel Köyü 26564 ESK.
Mehmet  KARAAĞAÇ                Beyazaltın Köyü 26564 ESK.
Mehmet  URAL                            M.Kemal Paşa Mh. Uygur Sk. No:32/2 ESK.
Mehmet Ali  ÇAYDERE               Kurtuluş Mh. İmar Sk. No:11 ESK.
Muharrem   YILMAZ                   Sivrihisar Cd. No:32/1 ESK.
Musa Yaşar  KAN                       Osmangazi Mh.Basın Şehitleri Cd.No:193/1 ESK
Mustafa  KARATAŞ                    Gökmeydan Mh. Farukşükrü Cd. İnko Sitesi C Blok No:2/1 ESK.
Mustafa  ŞEKERCİOĞLU           Dede Mh.Usta Ayvaz Sk. No:4/B ESK.
Nahide   YAVUZ                         Paşa Mh.Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/2 ESK.
Rabia   KULA                              Gökmeydan Mh. Ziyapaşa Cd. No:156/2 ESK.
Sevim   TOPAL                           Vişnelik Mh. Savaş Cd. No:36/9 ESK.
Sevinç   ERBEK                          Mamure Mh. Barış Sk. No:1/C ESK.
Tamer  ŞAHİN                            Bağlar Cd. Serdar Sk. No:55/13 ESK.
Uğur  AKTAŞ                             M.Kemal Paşa Mh. Cengiz Sk. No:7 K:2/10 ESK.
Ural   SAVUN                            Cunudiye Mh.Kıyıcak Sk. No:53 ESK.
Veli   ÖZKAYA                          Gündoğdu Mh.Uzayyolu Sk. No:49 ESK.
Yaşar  KARADEMİR                 Yeni Mh. 4.Dere Sk. No:5/2 ESK.
 

Eskişehir Ticaret Odasına Kayıtlı Faal Lületaşçılar (02.10.2009 itibariyle)

Ali İhsan GİRGİN - Mustafa Kemal Paşa Mh. Köprübaşı Cd. No:6/E   Tepebaşı Eskişehir
Burhan YÜCEL -Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd. Gürgenci Pasajı  No:40/28 Tepebaşı Eskişehir
Altınay Pipo Necdet Altınay ve Ortağı Kolektif Şti. Deliklitaş Mh. Değirmen Sk.No:35/31    Odunpazarı Eskişehir
 
Hasan KONUŞKAN  - İstiklal Mh. İki Eylül Cd. Esnaf Sarayı No:163/A K:1   Odunpazarı Eskişehir
 
Oğuz ERMEÇ - Yeni Mh. 3.Dere Sk. No:15/A     Tepebaşı Eskişehir (Tasfiye Halinde)
 
Doğaltaş San. ve Tic. Anonim Şirketi  75. Yıl Mh. O.S.B. 5.Cd. Dolsan Dolgu A.Ş. Yanı No:3/B  Odunpazarı Eskişehir
 
Hüseyin ŞEKERCİOĞLU Arifiye Mh. İnhisar Sk. Kaya İş Merkezi No: 1/23   Odunpazarı Eskişehir
 
Akın Lületaşı ve Hediyelik  Eşya San. ve Tic.Ltd.Şti. Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd. Büyük Otel Altı  No:40/4 Tepebaşı Eskişehir
 
(Tasfiye Halinde) Arda İhracat İthalat  ve  San.Tic. Ltd.Şti. Erenköy Mh.Yazan Sk. No:56/B     Odunpazarı Eskişehir
 
(Tasfiye Halinde) G.M.S. İthalat İhracat Ve  Tic. Ltd.Şti.  İstiklal Mh. M.K.Atatürk Cd. Şermet Apt. No:144/1 Kat:1  Odunpazarı Eskişehir

Fikri Baki ÇETİNKAYA  Mustafa Kemal Paşa Mh. Akat Sk. No:23/A   Tepebaşı Eskişehir
 
Halkalı Mermer İnş. Makine Tur.Tic.San.Anonim Şti.  Alanönü Mh. Divan Cd. No:4/4    Odunpazarı Eskişehir
 
Serport Uluslararası Tic. Anonim Şti.   Akarbaşı Mh. Seden Sk. No:4    Odunpazarı Eskişehir
 
Çelebi Lületaşı Hediyelik  Eşya Elekt. San. ve Tic. Ltd.Şti.    İstiklal Mh. Şair Fuzuli Cd. Kıyıcan Apt. No:74/4  Odunpazarı Eskişehir
 
Hakan Kimya Min. Maden ve Öğütme San. ve Tic. Ltd.Şti. Çukurhisar Mh. Atatürk Cd. No:18/3   Tepebaşı   Eskişehir
 
Sadun PARLAR   Gaziosmanpaşa Reşit Galip Cd. No:43/B   Çankaya ANKARA
Onbaşı Madencilik Yemek Üre. Hay.Tic. ve San.Ltd.Şti.  Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd.
Uygurlar Sk.  No:3/8      Tepebaşı Eskişehir
 
Cihangir AKTAŞ
Behçethan AKTAŞ  Arifiye Mh. Hamamyolu Cd.  İ.Yasin Pasajı No:48/14-15 (Aktaş Lületaşı)   Odunpazarı Eskişehir
 
Antik Mermer Mad. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.  Uluönder Mh. Baksan 75.Blok No:12   Tepebaşı Eskişehir
 
Burak Mehmet SERVİ  Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd.  No:36/103 Tepebaşı Eskişehir

Uzman Değerli Taşlar Yapı Ürün.Mermer San. ve Tic. Ltd. Şti. Uluönder Mh. Baksan 76.Blok No:3   Tepebaşı Eskişehir
 
Serport Uluslararası Tic. Anonim Şti. / Baksan Şubesi Uluönder Mh. Baksan Sanayi Sitesi Sosyal Tesisler  No:1/4     Tepebaşı  Eskişehir
 
Mustafa YAVUZ   Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/7   Odunpazarı Eskişehir
 
Ali Rıza GÖKDEMİR  İstiklal Mh. İki Eylül Cd. Esnaf Sarayı No:B-75 K:1  Odunpazarı  Eskişehir
 
Burhan YÜCEL (Pazaroğlu Şubesi)  Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/4   Odunpazarı Eskişehir
 
 
 
Unsurun Kısa Tanımı:
 
Lületaşı, magnezyum ve silisyum esaslı ana kaya parçalarının yerin muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları içinde, hidrotermal etkilerle hidratlaşması sonucunda oluşmuş bir kil mineralidir. Eskişehir civarında, yerin 380 metreye kadar muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları içinde, tek tek yumrular halinde bulunur. Bu kayacı fark eden bir Alman mineralog (E. F. Glocker) tarafından 19. yüzyıl ortalarında sepiolit olarak adlandırılmıştır. Sepiolit ismi mürekkep balığının yunanca ismi olan “sepion”a ithafen verilmiştir. Bu mineralin Almanca ismi olan “Meerscaum” (denizköpüğü) da mineralin yoğunluğuna ithafendir.
 
Kimyasal formülü Mg4Si6O15(OH)2•6 H2O şeklindedir ve yoğunluğu 0.988 – 1.279 gr/cm3 değerleri arasında değişir. Düzensiz bağlanmış kristalleri mikroskobik süngersi bir doku oluşturur. Bu yapılanma içinde yer alan oluşum suyu (zeolitik su) dolayısıyla, lületaşı çıkarıldığında nemli ve yumuşaktır, kolayca ve incelikle yontulabilir. Beyaz ve beyaza yakın tonlarda bir renge sahiptir. Doğal nemini kaybederek kuruyan parçalar çok hafif ama dirençli hale gelirler, sıvı ve gazlara karşı yüksek emicilik özelliği kazanırlar. Boyutlarında herhangi bir değişim olmadan kuruyan lületaşı suya konulduğunda doğal yumuşaklığını kısa sürede yeniden kazanır.

Arkeolojik çalışmalar,  lületaşının veya lületaşına benzer özelliklere sahip taşların günümüzden 5000 yıl önce, Erken Bronz Çağı’ndan beri bilindiğini, insan eliyle biçimlendirildiğini ortaya koyuyor.
 
Temiz beyaz dokusu, yeterince hafiflik, yüksek emicilik ve işlenmeye değer büyüklüğüyle lületaşı, dünyanın en mükemmel pipo malzemesidir. Bu nadide taşı Avrupa’ya götürerek ilk pipoları işleyenler, tesadüfen değil, yeterli bilgiye, en azından güvenilir duyumlara sahip olarak Osmanlı topraklarına geldiler. Umduklarından daha fazlasını elde etmeleriyle de Avrupa’nın değişik merkezlerinde, özellikle de Viyana’da birçok lületaşı pipo atölyesi açıldı.
 
Atatürk’ün tanışıp yönlendirdiği Ali Osman DENİZKÖPÜĞÜ çarşı içinde ilk defa bir atölye açarak, hem uluslararası fuar ve sergilerde Lületaşı-Eskişehir adlarının yan yana anılmasını, hem de birçok yetenekli gencin başarılı birer lületaşı pipo ustası olarak yetişmesini sağladı.
 
Lületaşı Eskişehir’de hem önemli bir iş kolu hem de sanat dalıdır. Süsleme, aksesuar amaçlı üretim yapılmaktadır. İşleme atölyeleri sürekli yeni modeller geliştirerek farklı kullanım ve tercih alanları yaratmaktadır. Eskişehir’de ayrıca en sık hediye olarak sunulan şey lületaşı ürünlerdir.

Unsurun Coğrafi Dağılımı:
Eskişehir ilinin batısında, kuzeydoğusunda ve güneydoğusunda bulunan, sahalarda, yüzeyle 300 metreyi aşan derinlikler arasında, içinde dağınık yumrular halinde lületaşı bulunan başkalaşım katmanlarına rastlanır. Eskişehir'in merkezine 40-50 km mesafedeki Kemekli, Sepetçi, Karahöyük, Margı, Çelikli, Söğütçük, Kozlubel, İmişehir, Gündüzler, Gökçeoğlu, Türkmentokat, Başören köylerinden çıkarılır. Taşı elde edebilmek için yüzeyden itibaren dik inen kuyular kazılır. Toprak içinde kolayca ayırt edilen başkalaşım katmanlarına ulaşıldığında, bu katmanı takip eden yatay tüneller açılarak lületaşı yumruları aranır. Bazı bölgelerde lületaşı tabakaları yeraltı suları seviyesinden daha aşağıdadır. Buralardan lületaşı çıkarabilmek için önce suyun boşaltılması gerekmektedir. Lületaşı çıkarılmasında büyük ölçüde insan gücünden ve uzun yıllar sonucunda kazanılmış kişisel tecrübelerden ve sezgilerden yararlanılır.
 
Unsurun Korunmasına Yönelik Olarak Önerilen Koruma Önlemleri: 
-Lületaşı sahteciliğini önlemek amacıyla alçıyla Lületaşına benzetilen ürün satışının engellenebilmesi için gerçek lületaşının uygun yerlerine sanatçının vergi numarasını ve seri numarasını gösterir bir sistem geliştirilmesi sanatçının korunması ve sanatın gelişmesine katkı sağlayacaktır.
-Meslek Lisesi ve Yüksekokulların ilgili bölümlerinde (el sanatları, takı tasarımı v.b) ders programına dahil edilmesi, Lületaşı İşlemeciliğinin meslek dalı olarak kabul görmesi sağlanacaktır.
-Pazarlama ve tanıtım konusuna ağırlık verilmesi Lületaşı Sanatçılığının devamı için gereklidir. 
 
Konu ile ilgili ilde bulunan kurum/kuruluşlar (üniversitelerin ilgili bölümleri, araştırma merkezi, enstitü, sivil toplum kuruluşları) :
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Eskişehir Odunpazarı Belediyesi,
Eskişehir Tepebaşı Belediyesi,
Eskişehir Alpu Belediyesi,
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Halkbilim Araştırma ve Uygulama Merkezi, Anadolu Üniversitesi Halkbilim Araştırmaları Merkezi,
Eskişehir Ticaret Odası Başkanlığı 20.Meslek Komitesi (Madencilik ve Lületaşı)
Eskişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği
Eskişehir Saatçiler ve Lületaşçılar Odası
Lületaşı Sanatkarları Eğ.Kül.Sos.Day. ve Yar. Derneği,
 

Unsur ile ilgili bugüne kadar ilde yapılmış faaliyetler:
-Uluslararası Lületaşı “Beyaz Altın” Festivali ( 1988–1993 yılları arasında 21-24 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.)
-Alpu Belediyesi Uluslararası Pancar, Gümüş, Lületaşı Festivali
-İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Tepebaşı Belediye Başkanlığı işbirliğiyle “2005
 Yılı  Yaygın  Kültürel  Eğitim  Faaliyetleri  Planı”  çerçevesinde  “Lületaşı Kursu”  açılmıştır.
-İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Tepebaşı Belediye Başkanlığı işbirliğiyle “2007
 Yılı  Yaygın  Kültürel  Eğitim  Faaliyetleri  Planı”  çerçevesinde  “Lületaşı Kursu”  açılmıştır.
-Eskişehir Lületaşı Sanatkarları Eğitim Kültür Sosyal Dayanışma ve Yardımlaşma
 Derneği, T.C. Türk Patent Enstitüsü’nden “Marka Tescil Belgesi” (Marka no:2007- 
 52143-Ticaret-Hizmet) almıştır.
-Lületaşı Müzesi: Lületaşı festivalleri, lületaşı el sanatları yarışmaları ve   sergilerinde yer alan eserler, İl Özel İdaresi tarafından satın alınıp lületaşı müzesinin oluşmasında ilk adım atılmıştır. 60 sanatçıya ait 400 civarında eseri bünyesinde barındıran Lületaşı Müzesi 2008 yılında Odunpazarı Belediyesi tarafından Kurşunlu Külliyesi’nde yerli ve yabancı misafirlerin ziyaretine açılmıştır.
-Yok Olan Bir Mesleğin Son Temsilcileri: Lületaşı Projesi (Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Kulübü – AB Projesi)
 
Unsur ile ilgili elde bulunan yayınların listesi:
 
Madencilik İhtisas Komisyonu Raporu, Devlet Planlama Teşkilatı: 2619 – ÖİK:630, Ankara, 2001
KOÇKAR, M. Tekin. Eskişehir Halkbilim Ürünleri, Anadolu Üniversitesi, Eğitim, Sağlık ve Bilimsel Araştırmalar Vakfı Yayını, No:146, Eskişehir, 1999.
KOÇKAR, M. Tekin. Eskişehir’de Yöresel El Sanatları, 3.Milli Kültür Şurası Bildirisi, Eskişehir, 1997.
KOZAK, Meryem, Prof. Dr. Lületasi ve Kültür Turizmi Açısından Önemi, Kültür Turizmi Semineri, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Safranbolu Meslek Yüksekokulu, 21-22 Nisan, Safranbolu., 22/04/1999
BANGER, Gürcan. Lületaşı Nereye?, http://www.gurcanbanger.com Eskişehir 2008
ÖZBAĞI Tevhide, KAPLAN, Emel, Eskişehir İl Merkezinde lületaşından Üretilen Mamuller, Mesleki Eğitim Dergisi, sayı: 640, ss:109 – 117, Ankara, 2003.
KURT, Ali Osman. Lületaşının Endüstriyel Ve Sanatsal Kullanım Alanları, Muğla Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi 2000–2001 Yılı Seminer Kitabı, p. 35–43, ISBN–975–7207–26–8, Muğla, 2002.
SERTKAYA, Osman Fikri, Türkçe Tıp Metinlerinde Lületaşı. Eskişehir II. Uluslararası Lületaşı “Beyaz Altın Festivali, “Beyaz Altın Semineri”, 23 Eylül 1989. Eskişehir, 1989.
Lületaşı (Meerschaum) Broşürü, Eskişehir Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, Aralık -2006
 
 
Lületaşı Belgeseli