T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI ESKİŞEHİR İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ

Dağküplü Dokuması -2008

 
Unsurun Adı:
Dağküplü Dokuması
 
Unsurun Bilinen Diğer adları:   Unsuru Uygulayan Grup, Topluluk ve Kişiler:
Sarıcakaya İlçesi Dağküplü Köyü kadınları (manav köyü).
 
Unsurun Kısa tanımı: Mekikli dokuma atkı ve çözgü ipliklerinin dikey açı yapacak şekilde, birbirinin altından ve üstünden geçirilmesiyle ortaya çıkan düz yüzeyli bir üründür.
Dağküplü köyünde sadece kadınlar tarafından yaklaşık 40 cm eninde bez dokunabilen el tezgahlarında yapılan bu dokumada, pamuk ya da ipek ip kullanılmaktadır. Pamuk ip boyanmadan, ipek ip ise ipek böceğinin dışkısından elde edilen bir sıvı ile yeşil renge boyanarak kullanılmaktadır.
İpek iple örtme denilen, kadınların evlerinin dışına çıktıklarında yazmalarının üstüne örttükleri, bele inecek kadar uzun ve geniş başörtüsü yapılır.
Pamuklu iple hem pamuklu örtme, hem de peşkir, çarşaf ve göynek denen iç giysi yapılır.
 
Renkli çözgü pamuk iple yapılan sofra bezi için hazırlanır. Bunun dışında renkli ipler sadece atkı amaçlı kullanılır. Bu nedenle özellikle peşkirlere konan desenler atkı ip ile çözgülük ipler sayılarak yapılır.
 
Köyde, mikroklima iklim özelliği dolayısıyla bir dönem pamuk da yetiştirilmiş ve dokumalık ipi ailelerin kendisi ekip eğirmiştir. Ancak yaklaşık 50 yıldır çözgülük ip satın alınmaktadır. Renkli ipler ise kişiler tarafından kimyasal nitelikteki boyalarla boyanmakta ya da satın alınmış orlon kullanılmaktadır.
 
Dokumaların uçları ya da üzerleri farklı şekillerde süslenmektedir. Bu sayede birden fazla el sanatı ya da süsleme tekniği de dokuma sayesinde yaşamaktadır:
-Peşkirlerin uçları dokuma sırasında yapılan renkli iplerle desenlenmektedir.
-Çarşaf, peşkir ve tokalı denen örtmelerin uçlarına pamuk iple bağlama tekniğinde dantel yapılmaktadır.
-Peşkir ve pamuklu genç kız örtmelerinin ucu toka denilen, renkli iplerden yapılmış püsküllerle süslenir.
 
-Kadın göyneklerinin göğüs kısmı kanaviçe işlenerek ve boncuk oyası ile süslenir.
-İpekli ve yetişkinlerin pamuklu beyaz örtmelerinin ucu, bükme denilen, bükülmüş ince ip gruplarından oluşan sade püsküllerle süslenir.
 
Köyde, dağ köyü olmasının da etkisiyle geçim kaynağı sorunu yaşanmaktadır. Bu nedenle tarım ya da hayvancılıkla uğraşan ve geniş mera ya da sulu tarımın yapılabildiği ova arazisi olan komşu köyler arasından Dağküplü dokumasıyla öne çıkabilmiştir.
 
Günümüzde köyde sadece bir kurulu tezgah kalmış olup onda da pamuklu dokuma yapılmaktadır. Köy genelinde dokumacılık artık terk edilmiş bir sanattır. Köyde hala görülen, kullanılan ve satın alınabilen dokumalar ise şu an yaş ortalaması 50 olan eski dokumacıların çeyizlerinden arta kalmış ürünlerdir.
 
Unsurun  Coğrafi Dağılımı:
Eskişehir Sarıcakaya İlçesi ve Dağküplü Köyü.
 
Unsurun Korunmasına Yönelik Olarak Önerilen Koruma Önlemleri:
-Maddi olarak desteklenmesi,
-Halk Eğitimi Merkezlerinin açtığı kurslarla öğretilmesi,
-Ortaya çıkan ürünlerin satılması için pazar bulunması,
-Geçmişte yapılan ürünlerin günümüze uyarlanması,
-Uygulama alanlarında çeşitliliğin sağlanması sürdürülebilirliği artıracaktır.
 
Konu ile ilgili ilde bulunan kurum/kuruluşlar (üniversitelerin ilgili bölümleri,  araştırma merkezi, enstitü, sivil toplum kuruluşları):
Bu konuda köyde hiçbir zaman bir kooperatif ya da dernek gibi bir örgütlenme, atölye ya da satış mağazası gibi bir iş yeri açılmamıştır. Konuyla ilgili olarak Muhtar Mustafa Zabun meraklılara yol  göstermektedir. Köydeki  tek kurulu  tezgah sahibi dokumacı  Fatma Yalçın’dır.
 
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Anadolu Üniversitesi Halkbilim Araştırmaları Merkezi
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi  Halkbilim Araştırma ve Uygulama Merkezi
Eskişehir Kız Teknik Olgunlaşma Enstitüsü  Araştırma Bölümü
 
Unsur ile ilgili bugüne kadar ilde yapılmış faaliyetler:
-Ulusal Eğitime Destek Kampanyası “Oyaların Öyküsü”  adlı defilede Sarıcakaya   ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu. (2004)
-Turizm Haftası Kutlamalarında Sarıcakaya ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu.
-Cumhuriyet  Defilesinde Sarıcakaya ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu.
-Olgunlaşma Enstitüsü bünyesinde Dokuma Atölyesi kurulmuş olup günümüze uyarlanmış, dokunan kumaşlardan kıyafet tasarımlarından koleksiyon ortaya çıkmıştır.
-İl Kültür ve Turizm  Müdürlüğü  ve Eskişehir Kız Teknik Olgunlaşma  Enstitüsü işbirliği ile dokuma geleneğini yaşatmak için 4 adet dokuma tezgahı aslına uygun olarak yaptırılmış olup, “Sarıcakaya  Dağküplü Kumaş Dokuma  Kursu” açılacaktır.
 
Unsur ile ilgili elde bulunan yayınların listesi:
 
Yavuz KILIÇ ve Çiğdem KARA, 2008. “Sarıcakaya/Dağküplü Köyü Araştırması:
‘Bu Köyde Dokuma Yok’ “, Gazi Üniversitesi I.Ulusal El Sanatları
Sempozyum Bildirileri, 24-26 Nisan 2008 Ankara.
Ankara: Türk El Sanatları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları 1, s.290-296.
 
Genel Dokuma Konulu kaynakça
ÖZBEL, K.    Türk Dokuma Sanatından Örnekler Ak Yayınları    İstanbul    1984
 
DALGIÇ, Aysel Türkoğlu    Zonguldak İli, Ereğli İlçesi Elpek, Kolan ve Yolluk Dokumacılığı  Ankara,    2002-
 
ONUK, Taciser.    9751616913
Silifke Folkloru :işletmecilik, Dokumacılık, Örücülük, Halk Oyunları
Atatürk Kültür Merkezi    Ankara    2004-
 
GÖRGÜNAY-Kırzıoğlu, Nerim   9751725658 Altaylar'dan Tunaboyu'na Türk dünyası'nda Ortak Yanışlar (motifler)
Kültür Bakanlığı    Ankara    2001-Acar,
 
BELKIS Balpınar    Kilim, Cicim, Zili, Sumak :Türk Düz Dokuma Yaygıları Eren Yayınları    İstanbul    1982
 
DENİZ, Bekir    9751610613 Ayvacık (Çanakkale) Yöresi Düz Dokuma Yaygıları :(kilim-cicim-zili) Atatürk Kültür Merkezi Ankara    1998
 
Türk El Dokuması Halılar :Katalog = Turkish Handwoven Karpets Kültür Bakanlığı    Ankara    2005
 
DENİZ, Bekir    9751612829 Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları AKM    Ankara    2000
 
DURUL, Yusuf    Baraj Gölü Çevresi Dokuma Sanatları ODTÜ    Ankara    1969
 
ONUK, Taciser    9751616816 Şanlıurfa Karakeçili Kilimleri Atatürk Kültür Merkezi    Ankara    2003
 
GÖRGÜNAY Kırzıoğlu, Nerim   9757878030 Türk Halk Kültüründe Doğu Anadolu Dokumaları ve Giysileri Volkan Matbaacılık    Ankara    1994
     
BÜYÜKYILDIRIM, Nazmiye Ka   Geleneksel Üretimden Organize Üretime Muğla El Dokumaları Ankara,    2000
 
SÖĞÜT, H. Esin    Çorum Yağlık Dokumalarının Renk Desen ve Kompozisyon Özellikleri Ankara,    2001
 
ŞİMŞEK, Silvana    Aydın Yöresi Kirkitli Düz dokumaları ve Çağdaş Tasarımlarda Uygulanışı   Ankara,    2000
 
ERGENEKON, Cavidan    Ankara İli Kirkitli El Dokumaları Satış Yerlerinde Pazarlanan Ürünler Ankara,    1986
 
KÜÇÜKTURAL, Zeynep    Ayaş Yöresinde Bulunabilen Tenteneler Üzerine Bir Araştırma  Ankara,    2000

KAHVECİ, Mücella    Erzurum, Erzincan ve Bayburt İllerinde Üretilen Ehram Dokumaları Ankara,    1998
 
YALÇIN, Hatice    Bartın Yazmacılık Sanatının Hatay Yöresi İpekli Dokumalarına Uyarlamalar Ankara,    1998
 
TEKİN, Ezgi    Hakkari Kilim Dokumacılığı Üzerine Bir Araştırma Ankara,    1997
 
ERGÜRBÜZ, Kerime    Giresun İl Merkezi ve Köylerinde Kadın Kıyafetleri, Kıyafetlerin Dokumaları Ankara,    1995
 
ŞENTÜRK, Sema    Şile Bezi Dokuması ve İşlenmesi Ankara,    1995
 
BAŞARAN, Fatma Nur    Çanakkale ili Biga ilçesi Pomak El Dokumaları ve Pomak Genç Kız Kıyafetleri Ankara,    1996
 
 SAY, Nuran    Marmaris Yöresi Dokumaları :Namazlağa, Ala Çuval, Ala Kilim Ankara,    1990
 
ERTEN, Belgin    Karatepe Kilim Dokumaları Ankara,    1989
 
BALYEMEZ, Emine.    Iğdır ili Kilim Dokumalarının Özellikleri ve Dokuyucu Görüşleri Gazi Üniversitesi    Ankara,    2006
 
-KAYA, Firdevs,
-ERGENEKON, Cavidan.  Mekikli El Dokumacılığı, Gazi Üniversitesi    Ankara,    1989